Ciąg arytmetyczny


Spis treści

  1. Definicja ciągu arytmetycznego.
  2. n-ty wyraz ciągu arytmetycznego.
  3. Wzór ogólny ciągu arytmetycznego.
  4. Suma n początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego.
  5. Zależność między wyrazami ciągu arytmetycznego.

Definicja ciągu arytmetycznego.

Definicja: Ciąg arytmetyczny.

Ciąg liczbowy [tex](a_n)_{n \in \mathbb{N}}[/tex] nazywamy arytmetycznym, jeżeli  dla każdego [tex]n[/tex] wyrażenie [tex]a_{n+1}-a_n[/tex] ma stałą wartość równą [tex]r[/tex]. Czyli:

[tex]a_{n+1}-a_n=r[/tex]

Inaczej mówiąc ciąg ten powstaje w ten sposób, że do [tex]n[/tex] - tego wyrazu tego ciągu dodajemy [tex]r[/tex] i otrzymujemy wyraz [tex]n+1[/tex].

UWAGA!

[tex]r[/tex]  nazywamy różnicą ciągu arytmetycznego.

Przykład:

[tex]1, 3, 5, 7, 9, ..., 21[/tex]

Różnica między dwoma kolejnymi wyrazami tego ciągu wynosi [tex]2[/tex].

[tex]a_1=1[/tex]

[tex]a_2=a_1+2=1+2=3[/tex]

[tex]a_3=a_2+2=3+2=5[/tex]

itd.

  • Oceń czy poniższe ciągi są arytmetyczne:
    Approved-icon Alert-icon

  • $1,3,9,27,...$
  • $1,2,3,4,5,...$
  • $-3,-6,-9,-12,...$

n-ty wyraz ciągu arytmetycznego.

Wzór: n-ty wyraz ciągu arytmetycznego

Chcąc obliczyć [tex]n[/tex]-ty wyraz ciągu arytmetycznego korzystamy ze wzoru:

[tex]a_n=a_1+(n-1)r[/tex]

 

Przykład:

Oblicz siódmy wyraz ciągu arytmetycznego, którego pierwszy wyraz jest równy [tex]6[/tex], a różnica ciągu wynosi [tex]5[/tex].

[tex]n=7[/tex]

[tex]a_1=6[/tex]

[tex]r=5[/tex]

Obliczamy siódmy wyraz tego ciągu, podstawiając dane z zadania do wzoru:

[tex]a_7=6+(7-1) \cdot 5=6+6 \cdot 5=36[/tex]

Zatem siódmy wyraz tego ciągu to [tex]36[/tex].

 

Zakładamy, że ciągi są arytmetyczne. Połącz wyrazy po lewej stronie z wyrazami po prawej stronie:

Jeżeli $a_1=4$, $r=3 $ to $a_5$ wynosi:
Jeżeli $a_{10}=2$, $r=2 $ to $a_1$ wynosi:
Jeżeli $a_1=10$, $a_4=31$ to $r$ wynosi:
$16$
$-16$
$7$

Wzór ogólny ciągu arytmetycznego.

Ciąg arytmetyczny można opisać podając wzór ogólny tego ciągu. Wzór ten wynika z wzoru na [tex]n[/tex] - ty wyraz ciągu arytmetycznego.

Przykład:

Sprawdź czy ciąg  [tex](a_n)[/tex] dany wzorem ogólnym [tex]a_n=2n-1[/tex] jest arytmetyczny.

 

Sprawdzamy zgodnie z definicją różnicę:

[tex]a_{n+1}-a_n[/tex]

Jeżeli różnica ta ma zawsze stałą wartość, to ciąg [tex](a_n)[/tex] będzie ciągiem arytmetycznym.

[tex]a_n=2n-1[/tex]

[tex]a_{n+1}=2(n+1)-1=2n+2-1=2n+1[/tex]

[tex]a_{n+1}-a_n=2n+1-(2n-1)=2n+1-2n+1=2[/tex]

Zatem różnica między kolejnymi wyrazami tego ciągu jest zawsze stała i wynosi [tex]2[/tex]. Ciąg [tex](a_n)[/tex] jest arytmetyczny.

 

 

Jak zapisać wzór ogólny ciągu arytmetycznego [tex](a_n)[/tex] znając jego pierwszy wyraz oraz różnicę tego ciągu?

Podstawiamy te wartości do wzoru na [tex]n[/tex] - ty wyraz ciągu arytmetycznego i wyliczamy. Jak? Zobacz na poniższym przykładzie:

Przykład:

Napisz wzór ogólny ciągu arytmetycznego, którego pierwszy wyraz wynosi [tex]3[/tex], a różnica tego ciągu jest równa [tex]5[/tex].

[tex]a_n=a_1+(n-1)r=3+(n-1)\cdot 5=3+5n-5=5n-2[/tex]

Wzór ogólny tego ciągu arytmetycznego to:

[tex]a_n=5n-2[/tex]

  • Zaznacz, które zdania są prawdziwe, a które fałszywe. Zakładamy, że ciągi są arytmetyczne.
    Approved-icon Alert-icon

  • Jeżeli $a_1= 4 $ i $r= 5 $ to $a_n=5n-1 $
  • Jeżeli $a_n=4n-1$ to $a_5=20$
  • Jeżeli $a_n=3n-2 $ to $r=2$

Suma n początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego.

Oznaczmy przez [tex] S_n[/tex] sumę [tex]n[/tex] początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego, tzn, [tex] S_n=a_1+a_2+...+a_n[/tex]. Taką sumę możemy obliczyć korzystając ze wzoru:

Wzór: Suma n początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego
[tex] S_n=\cfrac{(a_1+a_n)n}{2}[/tex]

Korzystając z tego, że

[tex]a_n=a_1+(n-1)r[/tex]

wzór na sumę [tex]n[/tex] początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego możemy także zapisać jako:

 [tex] S_n=\cfrac{(a_1+a_n)n}{2}=\cfrac{[a_1+a_1+(n-1)r]n}{2}=\cfrac{[2a_1+(n-1)r]n}{2}[/tex]

 

Przykład:
Oblicz sumę [tex]5[/tex] początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego danego wzorem ogólnym [tex] a_n=5n-1[/tex].

 

Aby skorzystać ze wzoru na sumę [tex]n[/tex] początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego, musimy znać pierwszy i [tex]n[/tex] - ty wyraz ciągu.

W zadaniu mam dany ciąg za pomocą wzoru ogólnego:

[tex] a_n=5n-1[/tex]

I mamy obliczyć sumę pięciu początkowych wyrazów tego ciągu. Obliczamy zatem, za pomocą wzoru ogólnego wyraz pierwszy i piąty:

[tex] a_1=5 \cdot 1-1=4[/tex]

[tex] a_5=5 \cdot 5-1=24[/tex]

Podstawiamy wartości do wzoru na sumę [tex]n[/tex] początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego, przy czym za [tex]n[/tex] podstawiamy [tex]5[/tex] ( bo liczymy sumę pięciu wyrazów).

[tex] S_5=\cfrac{(a_1+a_5)\cdot 5}{2}=\cfrac{(4+24)\cdot 5}{2}=70[/tex]

 

 

Przykład2:

Oblicz ile początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego [tex](a_n) [/tex], danego wzorem ogólnym [tex]a_n=5n+2[/tex], należy zsumować, aby otrzymać sumę równą [tex]295[/tex].

 

[tex]S_n=\cfrac{[2a_1+(n-1)r]n}{2}[/tex]

Z treści zadania wiemy, że:

[tex]a_n=5n+2 [/tex]

Obliczmy, korzystając z tego wzoru pierwszy wyraz ciągu oraz jego różnicę.

Pierwszy wyraz ciągu [tex](a_n)[/tex]:

[tex] a_1=5\cdot 1+2=7[/tex]

A teraz różnicę ciągu [tex](a_n)[/tex]:

[tex] r=a_{n+1}-a_n=5(n+1)+2-(5n+2)=5n+5+2-5n-2=5[/tex]

Czyli:

[tex] a_1=7[/tex]

[tex] r=5[/tex]

 

Podstawiamy te dane do wzoru na sumę [tex]n[/tex] początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego:

[tex] S_n=\cfrac{(2\cdot 7+(n-1)\cdot 5)n}{2}=\cfrac{(14+5n-5)n}{2}=\cfrac{(9+5n)n}{2}[/tex]

Z treści zadania wiemy, że ta suma wynosi [tex]295[/tex].

[tex] S_n=\cfrac{(9+5n)n}{2}=295[/tex]

Otrzymaliśmy równanie, z którego obliczmy [tex] n[/tex]:

[tex] \cfrac{(9+5n)n}{2}=295[/tex]

[tex] (9+5n)n=295\cdot 2[/tex]

[tex] (9+5n)n=590[/tex]

[tex] 9n+5n^2=590[/tex]

[tex] 5n^2+9n-590=0[/tex]

Otrzymaliśmy równanie kwadratowe:

Obliczamy [tex]\Delta[/tex]:

[tex] \Delta=b^2-4ac=(-9)^2-4\cdot 5\cdot (-590)=81+11800=11881[/tex]

Obliczamy pierwiastek [tex]\sqrt{\Delta}[/tex]:

[tex]\sqrt{\Delta}=\sqrt{11881}=109[/tex]

Obliczamy pierwiastki równania kwadratowego:

[tex] n_1=\cfrac{-b+\sqrt{\Delta}}{2a}=\cfrac{-9+109}{10}=\cfrac{100}{10}=10[/tex]

[tex] n_2=\cfrac{-b-\sqrt{\Delta}}{2a}=\cfrac{-9-109}{10}<0[/tex]  to rozwiązanie odrzucamy, ponieważ [tex]n[/tex] jest ilością zsumowanych wyrazów, więc nie może być liczbą ujemną.

 

UWAGA!

W jaki sposób rozwiązujemy równania kwadratowe, zajrzyj do działu Funkcja kwadratowa i teoria Równania kwadratowe.

 

Dopasuj elemety po prawej do elementów po lewej stronie. Zakładamy, że ciągi są arytmetyczne.

Wiemy, że $a_1=2$, $r=2 $. Wtedy $S_{10}$ wynosi:
Wiemy, że $a_n=2n+4$. Wtedy $S_7 $ wynosi:
Wiemy, że $S_5=40$ oraz, że $r=3 $. Wtedy $a_1$ wynosi:
Wiemy, że $S_6=93 $ oraz, że $r=3 $. Wtedy $a_1$ wynosi:
$110 $
$84 $
$2 $
$8 $

Zależność między wyrazami ciągu arytmetycznego.

Niech [tex] a_n,\ a_{n+1},\ a_{n+2}[/tex] będą kolejnymi wyrazami ciągu arytmetycznego dla [tex]n \geq 2[/tex]. Wówczas między nimi jest następująca  zależność:

 

[tex]a_{n+1}=\cfrac{a_n+a_{n+2}}{2}[/tex]

 

Przykład:

Wiadomo, że liczby [tex]3,\ x,\ 7 [/tex] w podanej kolejności tworzą ciąg arytmetyczny. Oblicz [tex] x [/tex].

 

To zadanie bardzo łatwo rozwiązać, korzystając z powyższej zależności między wyrazami ciągu arytmetycznego.

[tex]x=\cfrac{3+7}{2}=\cfrac{10}{2}=5 [/tex]

zatem

[tex]x=5 [/tex]

Dopasuj elementy po prawej stronie do elementów po lewej. Zakładamy, że ciągi są arytmetyczne.

Jeżeli $ a_1=3,\ a_3= 11$ to $a_2$ jest równy:
Wyrazy $ 2x+1,\ 10,\ 15$ w podanej kolejności tworzą ciąg arytmetyczny. Wtedy $ x $ jest równy:
Wyrazy $ 1,\ 10,\ x+9$ w podanej kolejności tworzą ciąg arytmetyczny. Wtedy $ x $ jest równy:
$ 7$
$ 2$
$ 10$



Jeżeli materiał był dla Ciebie pomocny, pomóż nam w promocji i podziel się z innymi linkiem.
Kliknij w poniższe przyciski. Dzięki :)

Zadania do przećwiczenia (9):

Liceum » Ciągi liczbowe » #36
2

Wyrazami ciągu arytmetycznego [tex](a_n)[/tex] są kolejne liczby naturalne, które przy dzieleniu przez [tex]4 [/tex] dają resztę [tex] 3[/tex]. Oblicz [tex]a_9[/tex].


P
K
Liceum » Ciągi liczbowe » #42
0

Oblicz sumę pięciu początkowych wyrazów ciągu arytmetycznego [tex] (a_n)[/tex] wiedząc, że:

[tex]r=4[/tex]

[tex]a_1=3[/tex]


P
K
Liceum » Ciągi liczbowe » #48
2

Piąty wyraz ciągu arytmetycznego to [tex]15[/tex] i jest on o [tex]6[/tex] większy od wyrazu trzeciego. Oblicz różnicę tego ciągu.


P
K
Liceum » Ciągi liczbowe » #67
0

Znajdź trzy liczby takie, że wstawione między liczby [tex]3[/tex] oraz [tex]15[/tex] tworzą ciąg arytmetyczny.

 


P
K
Liceum » Ciągi liczbowe » #61
0

Wiek Ani, Bartka, Celiny i Dawida w podanej kolejności tworzy ciąg arytmetyczny. Suma wieku wszystkich dzieci wynosi [tex]24[/tex]. Wiemy też, że Celina ma [tex]7[/tex] lat. Oblicz ile lat mają pozostałe dzieci..


P
D
Liceum » Ciągi liczbowe » #712
0

Dany jest ciąg arytmetyczny [tex](a_n),\ n\in \mathbb{N}[/tex]. Jeżeli   [tex]r=4[/tex] oraz [tex]a_1=3[/tex] to n-ty wyraz tego ciągu  jest dany wzorem:


P
T
Liceum » Ciągi liczbowe » #703
0

Wskaż ciąg arytmetyczny:


P
T
Liceum » Ciągi liczbowe » #725
0

Ile wynosi różnica następującego ciągu arytmetycznego:

[tex]\cfrac{3}{2},\ \cfrac{27}{10},\ \cfrac{39}{10},\ \cfrac{51}{10}[/tex]


P
T
Liceum » Ciągi liczbowe » #726
0

Który z wzorów określa wyraz ogólny ciągu arytmetycznego?


P
T

Komentarze (
3
):